 |
|
::. مقالات .:: |
سرطان کبد
دکتر مرتضي دانشي -
9/8/1388
سرطان کبد
بيشتر سرطان هاي اوليه کبد، در ابتدا در سطح سلول هاي کبدي به وجود مي آيند . اين نوع سرطان ها را در اصطلاح کار سينوم سلول هاي کبدي (hepatocellular) يا هپاتوم بدخيم (malignant hepatom) نام گذاري کرده اند. کار سينوم هپاتو سلو لاري که در دوران کودکي بروز کند هپاتوبلاستوما) (hepatoblastoma ناميده مي شود.
اگر قرار باشد سرطان کبد به خارج از اين عضو انتشار يابد (متاستاز)،سلول هاي سرطاني تمايل دارند که عقده هاي لنفي مجاور و استخوان ها و ريه ها را در گير نمايند و هنگامي که اين اتفاق بيفتد، تومورهاي جديد و ثانويه اي به وجود مي آيند که در بر گيرنده سلول هايي از همان نوع سلول هاي سازنده تومور کبدي اوليه خواهند بود.
چه کساني بيشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان کبد قرار مي گيرند ؟
افرادي که واجد فاکتورهاي خطر شناخته شده سرطان کبد باشند ،با احتمال بيشتري نسبت به ساير افراد در معرض خطر ابتلا به آن مي باشند.
مطالعات به عمل آمده عوامل زير را به عنوان عوامل خطر، نشان داده است . عفونت مزمن کبدي (هپاتيت (hepatitis :ويروس هاي مشخص مي توان در کبد ايجاد عفونت نمايند .( اين عفونت ممکن است به صورت مزمن و غير قابل ريشه کن شدن در آيد .) مهم ترين عامل خطر براي ايجاد سرطان کبد عبارت است از :
عفونت مزمن کبد با ويروس هپاتيت B يا ويروس هپاتيت C .
سيروز :
سيروز بيماري است که در آن هم زمان با آسيب سلول هاي کبدي ، جايگزين سازي توسط بافت فيبروزی صورت مي گيرد . سيروز ممکن است در اثر استفاده نابجا از الکل داروهاي خاص و يا ساير مواد شيميايي و هم چنين در اثر عفونت با ويروس ها و يا انگل هاي خاص به وجود آید . در حدود پنج درصد از مبتلایان به سیروز در نهایت دچار سرطان کبد خواهند شد .
آفلاتوکسین :
امکان دارد سرطان کبد به دنبال مسمومیت با آفلاتوکسین به وجود آید . آفلاتوکسین یک ماده سمی است که توسط برخی از انواع قارچ ها ساخته می شود . این ماده می تواند بر روی دانه های حبوبات و غلات و آجیل به وجود بیاید .
جنسیت:
احتمال بروز سرطان در مردان دو برابر بیشتر از زنان است .
سابقه خانوادگی :
افرادی که در میان اعضای خانواده خود ، سابقه وجود فرد مبتلا به سرطان کبدی داشته اند . به احتمال بیشتری دچار این نوع بیماری خواهند شد که مربوط به عوامل ارثی است.
سن:
در ایالات متحده سرطان کبددر سنین بالای 60 سال باشیوع بیشتری نسبت به افراد جوان تر بروز می کند .
علائم بالینی:
-1 درد شکم در سمت راست . این درد ممکن است به پشت یا به شانه کشیده شود .
-2 اتساع شکم( bloating ).
-3 کاهش وزن .
-4 کاهش اشتها و احساس پری در شکم .
-5 احساس خستگی مفرط .
-6 تهوع و استفراغ .
-7 زرد شدن رنگ پوست و چشم ها و تیره شدن رنگ ادرار که همگی دال بر یرقان می باشند .
-8 تب .
تشخیص :
· معاینه فیزیکی : معاینه شکم ، شامل کبد ، طحال و احشای مجاور از نظر وجود توده یا هر گونه تغییر شکل یا اندازه در آن ها صورت می گیرد . هم چنین بررسی شکم از نظر وجود آسیت ( تجمع غیر طبیعی مایع درداخل حفره شکم ) الزامی است . به علاوه بررسی رنگ پوست و صلبیه چشم ها از نظر یرقان نیز توصیه می شود .
· تست های خونی : آزمایش خون از نظرسنجش سطح آلفافیتو پروتئین سرم (AFP) تا حدود زیادی بیان گر نحوه کارکرد کبد می باشد .
· سی تی اسکن .
· سونوگرافی .
· MRI.
· آنژیوگرام .
· نمونه برداری ( بیوبسی) .
انتخاب روش درمان
در مان انتخابی جهت سرطان کبد، به وضعیت کبدی ، تعداد ، اندازه و محل تومورها و همچنین این که آیا سرطان به محدوده خارج کبدی گسترش یافته است یا نه بستگی دارد .
سرطان موضعی قابل برداشت
سرطان کبد موضعی و قابل برداشت ، سرطانی است که از طریق جراحی ، به طور کامل قابل پاک سازی باشد . در این مرحله شواهدی از گسترش سرطان به غده های لنفی مجاور و یا به سایر بخش های بدن وجود ندارد و تست های آزمایشگاهی نیز بیانگر عملکرد طبیعی کبد می باشند.
جراحی و برداشتن قسمتی از کبد ، هپاتکتومی نسبی نامیده می شود . مقدار بافتی که باید برداشته شود به اندازه ، تعداد و محل تومورها و همچنین عملکرد کبد تا چه اندازه طبیعی می باشد بستگی دارد .
سرطان موضعی غیر قابل برداشت
سرطان کبد موضعی و غیر قابل برداشت راحتی در صورتی که هنوز به غدههای لنفی مجاور و یا به بخش های دور دست بدن گسترش نیافته باشد نمی توان به طور کامل از طریق جراحی پاک سازی نمود .
بیماران مبتلا به سرطان موضعی غیر قابل برداشت ممکن است به منظور کنترل بیماری و افزایش میزان بقاء تحت درمان های دیگری قرار گیرند که عبارتند از :
Radio Frequency Ablation : در این روش از نوعی دستگاه مخصوص استفاده می شود که قادر است سلول های سرطانی را با استفاده از انرژی گرمایی از بین ببرند . سایر اقدامات درمانی که با استفاده از انرژی گرمایی ، برای نابودسازی سلول های توموری کبدی ، استفاده می شود ، شامل لیزر و هم چنین درمان با کمک میکرو موج است .
تزریق اتانول از راه جلدی : در این روش الکل اتیلیک ( اتانول ) مستقیما به داخل تومور کبدی تزریق می شود تا سلول های سرطانی را از بین ببرد . لازم است از امواج ماورای صوت استفاده شودتا بتوان سوزن کوچک تزریق کننده الکل را به درستی به درون بافت هدف ، هدایت نمود . ممکن است لازم شود این عمل را یک یا دو بار در هفته تکرار کرد .
کرایو سرجی : در این روش با استفاده از شکاف پوستی در جدار شکم ، الکترود فلزی را در داخل شکم کار می گذارند تا با کمک آن سلول های سرطانی را در سرمای شدید یخ زننده ، نابود سازند . امکان دارد از امواج ماورای صوت جهت کمک به هدایت صحیح الکترود به بافت هدف ، استفاده شود .
انفوزیون به شریان کبدی : در این روش کاتتری در داخل جریان شریان کبدی قرار داده می شود . شریان کبدی ، شریان اصلی خون رساننده به کبد می باشد . داروهای ضد سرطان از طریق کاتتر مربوطه به داخل بافت هدف ، تزریق می گردد و دارو وارد جریان خون عروق منتهی شونده به تومور خواهد شد .
کموآمبولیزاسیون : در این روش کاتتر مربوطه از طریق یکی از شریان های ساق پا وارد بدن می شود . با استفاده از اشعه X به عنوان راهنما ، کاتتر ، به داخل شریان کبدی هدایت می شود سپس داروهای ضد سرطان به داخل شریان تزریق شده بعد از آن با قرار دادن تکه های کوچک مسدود کننده جلوی وارد شدن خون اضافه به داخل شریان کبدی گرفته می شود . بدون جریان خون داروهای مربوطه تا مدت بیشتری در داخل کبد باقی می مانند . البته این بستگی به نوع داروی مسدود کننده دارد .
هپاتکتومی کامل همراه با پیوند کبد .
سرطان پیشرفته:
سرطان پیشرفته سرطانی است که به هر دو لوب کبد دست اندازی کرده است و یا به سایر بخش های بدن توسعه یافته باشد .
درمان سرطان های پیشرفته کبدی می تواند شامل شیمی درمانی ، پرتو درمانی و یا ترکیبی از هر دو باشد .
شیمی درمانی : با استفاده از دارو سلول های سرطانی را از بین می برد .
پرتو درمانی : از اشعه پر انرژی برای کشتن سلول های سرطانی استفاده می کند .
اثرات جانبی درمان:
جراحی : بیماران غالبا در طی روزهای اولیه ، احساس ناخوشایندی دارند اما به هر حال در اکثر موارد درمان های طبی قادرند درد آن ها را تحت کنترل درآورند .
کرایوسرجری : از آن جا که در کرایوسرجری شکاف کوچک تری نسبت به شیوه های معمول جراحی مورد نیاز می باشد فرآیند بهبود پس از کرایو سرجری به طور کلی سریع تر و با درد کمتری امکان پذیر است . این روش درمان عفونت و خونریزی کمتری دارد .
تزریق اتانول از راه پوست :
بیماران ممکن است پس از تزریق اتانول از راه پوست دچار تب و درد شوند . در این صورت پزشک می تواند درمان های لازم جهت مداوای این مشکلات را پیشنهاد نماید .
کموآمبولیزاسیون و انفوزیون شریان کبدی :
شیمی درمانی از طریق شریان کبدی : کموآمبولیزاسیون و انفوزیون شریان کبدی نسبت به شیمی درمانی سیستمیک سبب عوارض جانبی کمتری می شوند زیرا در این شیوه ها ، داروهای شیمی درمانی سیستمیک در تمام بدن پخش نمی شوند .
شیمی درمانی سیستمیک :سلول های تشکیل دهنده ریشه مو و سلولهایی که سرتاسر مخاط لوله گوارش را می پوشانند هم تقسیم سریعی دارند . در نتیجه ممکن است بیماران موهای خود را از دست بدهند و هم چنین ممکن است دچار سایر عوارض جانبی شامل کاهش اشتها ، تهوع ، استفراغ و یا زخم های دهانی شوند .
پرتو درمانی : پرتو درمانی به قفسه سینه و شک می تواند سبب تهوع ، استفراغ ، اسهال و یا ناراحتی ادراری گردد . همچنین پرتو درمانی ممکن است سبب کاهش تعداد گلبول های سفید خون می شود .
کنترل درد : تومور می تواند از طریق تحت فشار قرار دادن اعصاب و سایر اعضای بدن سبب درد شود .
کنترل دارویی درد : این داروها سبب یبوست می شوند و بیمار را خواب آلوده می کنند . استفاده از مسهل و استراحت می تواند به بهتر شدن وضعیت بیمار کمک کند .
پرتوتابی : این درمان با کوچک کردن تومور می تواند از درد بکاهد
بلوک عصبی :
پزشک ممکن است باتزریق الکل اتانول به ناحیه اطراف عصب های خاص در شکم درد را متوقف کند .
ماساژ ، طب سوزبی ، طب فشاری را هم می توان همراه با سایر شیوه ها به کاربرد .
حمایت از بیماران مبتلا به سرطان کبد :
برخی بیماران در می یابند که جهت سازگاری با جنبه های احساسی و عملی بیماری خود نیاز به کمک دارند . در این گروه ، بیماران و اعضای خانواده آن ها در کنار هم جمع می شوند تا در مورد سازگاری با بیماری و اثرات درمانی آن آموزش ببینند . بیماران ممکن است بخواهند با اعضای تیم مراقبت پزشکی خود در مورد یافتن یک گروه حمایتی صحبت کنند .
| 
