بيماري سل در شترمرغ

مقدمه: بیماری سل در تمام کشورهای دنیا وجود دارد .تا قرن شانزدهم میلادی بیماری سل یکی از مهم ترین علل مرگ و میر در جمعیتهای شتر مرغ نگهداری شده در باغ وحش ها بود.

سبب شناسی :

برای شتر مرغها سویه مایکو باکتریوم اویوم و احتمالا مایکوباکتریوم توبرکلوزیس و بویس عوامل بیماریزای مسببه بیماری سل میباشد. اگر چه میکروب سل ایجاد هاگ نمیکند ولی تا حدی در برابر گرما ؛ خشک شدن و تعداد زیادی از مواد ضدعفونی کننده مقاوم است ولی بزودی در برابر نور خورشید از بین میرود مگر اینکه در محیط مرطوب قرار گرفته باشد .در شرایط گرم و مرطوب اگر توسط عوامل مختلف محافظت شود برای مدت طولانی باقی میماند در مورد مخاطرات بهداشت عمومی برای انسان در مورد مصرف گوشت شتر مرغ آلوده به سل بالنسبه اندک میباشد ولی مورد مهم در این باره بحث اشاعه بیماری در منطقه است که میتواند در ارتباط با شیوع سویه های دیگر باشد که برای  حیوانات (مثل خوکها و خرگوشها و مینک که بیماری پیشرونده ای ایجاد می نماید) و انسان مخاطره انگیز شود و حساسیت گاوها به تست توبرکولین را باعث می شود . از طرفی هم سویه مایکو باکتریوم بویس در گاو تولید سل ریوی  کرده و از طریق شیر و فرآورده های آن به انسان منتقل میشود و غالبا اولین عفونت در کودکان اتفاق می افتد.

آلودگی به این باکتری می تواند باعث زخمهای عفونی توام با تورم گره های لنفاوی منطقه ای گردد و آلودگی در اشخاص ضعیف حادتر است به همین خاطر بیماری سل یک بیماری مهم و خطرناک قلمداد میشود.

همه گیر شناسی:

موارد بروز بیماری به صورت تک گیر و انفرادی بوده بخصوص در پرندگان مسن تردیده میشود .گسترش بیماری در پرنده ها کند است طبق یک بررسی در کشور هلند 2 مورد از ابتلا به بیماری سل در شترمرغها در مدت 10 سال در یک باغ وحش ملاحظه گردید.

باکتری عامل  سل در خاک ؛ مدفوع و بستر عفونی باقی میماند .استرس ؛تغذیه ضعیف و دیگر عوامل منفی خطر بروز بیماری را افزایش میدهند

بیماری از طریق ترشحات آلوده بدن مانند خلط و از طریق گوارشی و تنفسی و همچنین از راه تخم مرغ هم انتقال می یابد .

علایم بالینی:

علیرغم دریافت طبیعی غذا وضع سلامت عمومی پرندگان در عرض چند هفته و احتمالا ماهها روز به روز بدتر میشود . معمولا مشکلات تنفسی و اسهال وجود دارند علایم خفیف و غیر اختصاصی بیماری در مراحل اولیه بیماری وجود دارند و در مراحل بعدی نیز حسب اعضاء یا سیستمهای درگیر علایم بیماری متغیر میباشد. تنگی نفس ؛اسهال ؛لنگش؛آرتریت ؛ شگستگی های مرضی و آسیت ممکن است وجود داشته باشند .بیماری مزمن بوده به دنبال کاهش وزن ؛ لاغری و آتروفی عضلانی مرگ پس از هفته ها یا ماهها اتفاق می افتد.

کالبد گشایی:

خصوصیات کشت نوع مرغی باسیل سل یا مایکوباکتریوم آویوم به طور قابل ملاحظه ای از دو نوع اصلی پستانداران متفاوت شناخته شده ، لیکن این تفاوت قادر نخواهد بود شواهد وسیع باکتریولوژی ،پاتولوژی و اپیدمیولوژی باسیل سل را در ایجاد بیماری عفونی اصلی در تیپ ها یا انواع مختلف پرندگان و در ارتباط با آلرژی سلی تیپیک و سل پنیری با هیستولوزی ویژه،از جمله دیو سلولهای لانگهانس را کنار گذارد.تمامی این شواهد مربوط به عفونت مایکوباکتریوم آویوم پرندگان و پستانداران در گزارش به وسیله فیلدمان ارائه گردیده است.

در بررسی پس از مرگ ندولهای سفید خاکستری سر سوزنی که دارای هسته کازئوزی زرد رنگ هستند و تقریبا در همه اعضا مخصوصا در ریه ها ؛کبد و روده ها دیده میشوند . در این ضایعات ,هسته گرانولوماتوزی چند میلیمتر قطر داشته و در تعدادی از آنها کپسول نیز وجود دارد . ضایعات بیماری در مغز استخوان ؛قلب ؛سلول های جنسی و مفاصل نیز ممکن است ایجاد شوند وقتی عضوی که دارای پارانشیم میباشد مبتلا میشود ضایعه گرانولوماتوزی موجود را به سادگی با فشار انگشت میتوان از بافت جدا نمود. در یک گزارش از بافت زیر جلد پایین گردن یک شتر مرغ ماده دو ساله ظاهرا سالم یک توده مجزا با ابعاد 20 در 7 سانتی متری خارج گردیده است که در مطالعه آسیب شناسی بافتی تعداد زیادی نواحی کازئوزی از التهاب مزمن و تعداد کمی باسیل اسید فست از این توده مشخص گردیده که مربوط به بیماری سل بوده است.

تشخیص:

در گسترش های تهیه شده از نمونه های مدفوع که  مورد رنگ آمیزی اسید فست قرار گیرند  باسیل سل  زیر میکروسکوپ مشاهده میشود در این روش موارد مثبت کاذب نیز وجود دارند . کشت مدفوعی نیز انجام میشود ولی چند هفته زمان لازم دارد .آزمایشهای ایمنی شناسی نیز در تشخیص پرندگان آلوده زنده مفید و با ارزش هستند این آزمایشات شامل آزمایش توبرکولین ، آگلوتیناسیون و ELISA  است.

درمان:

درمان توصیه نمیشود زیرا عامل بیماری نسبت به آنتی بیوتیک ها خیلی مقاوم است. جدا سازی پرندگان بیمار ؛رعایت مناسب بهداشت ؛ضد عفونی محل نگهداری پرنده ها و توجه به عوامل مستعد کننده بروز بیماری اصول اصلی مبارزه و کنترل بیماری است . همچنین شتر مرغها بایستی از گله هایی تهیه شوند که عاری از آلودگی باشند. پرنده ها نسبت به تست توبرکولین خیلی ضیعف جواب میدهندبه همین دلیل توجه به بیماری سل در پرندگان خیلی با اهمیت میباشد چرا که روش تشخیص اصلی و اولیه بیماری تست توبرکولین است  که پرندگان خیلی نسبت به تست حساس نیستند.